Normy elektrolitów we krwi – jakie są prawidłowe zakresy i jak interpretować wyniki?

Elektrolity odpowiadają za zachowanie lub przywrócenie optymalnego stężenia jonów w płynach ustrojowych. To dzięki nim wiele układów w organizmie pracuje prawidłowo. W celu ustalenia, czy znajdują się w odpowiednim stężeniu, wykonuje się badanie laboratoryjne krwi znane jako jonogram. Dowiedz się, kiedy należy go wykonać oraz jakie są normy stężenia elektrolitów u człowieka.

Na czym polega badanie poziomu elektrolitów we krwi?

Jonogram polega na pobraniu próbki krwi żylnej w celu oznaczenia głównych jonów, do których należą: sód (Na+), potas (K⁺), chlorki (Cl^–), wapń (Ca²⁺), magnez (Mg²⁺) i fosforany (PO₄^3-)¹. Bezpłatną analizę wykonuje się po otrzymaniu skierowania od lekarza rodzinnego lub specjalisty, a jej wyniki dostępne są tego samego lub następnego dnia¹.

Jonogram może pomóc w ustaleniu, czy w organizmie doszło do zachwiania równowagi elektrolitowej. To bardzo ważne badanie, gdyż elektrolity to minerały, które w postaci jonów przenoszą ładunek elektryczny. Są istotne dla utrzymania równowagi wodno-elektrolitowej odpowiadającej za prawidłowe funkcjonowanie wielu układów i narządów. Odpowiedni poziom elektrolitów jest ważny dla nawodnienia i dystrybucji wody w organizmie oraz aktywności mięśni i nerwów².

Co mierzy się za pomocą jonogramu?

Jonogram to badanie stężenia elektrolitów we krwi, czyli pomiar ich ilości w organizmie. Do najważniejszych i najczęściej oznaczanych należą:³

• sód – wpływa na utrzymanie objętości płynów ustrojowych w organizmie, ciśnienia tętniczego i pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu nerwów i mięśni;
• potas – pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu mięśni, w tym mięśnia sercowego;
• chlorki – uczestniczą w kontrolowaniu ilość płynów w organizmie oraz pomagają utrzymać w normie ciśnienie krwi;
• wapń – jest niezbędny dla prawidłowego przewodzenia impulsów nerwowej, kurczliwości mięśni i krzepnięcia krwi;
• magnez – bierze udział w ponad 300 reakcjach biochemicznych w organizmie, w tym w przewodzeniu impulsów nerwowych oraz procesach związanych z wytwarzaniem i wykorzystaniem energii w komórkach.

Jaki jest prawidłowy wynik jonogramu?

Prawidłowe zakresy stężenia elektrolitów we krwi wynoszą:¹

• sód – od 135 do 145mmol/l;
• potas – od 3,8 do 5,5 mmol/l;
• wapń całkowity – od 2,25 do 2,75 mmol/l (9-11 mg/dl), wapń zjonizowany – od 1,0 do 1,3 mmol/l (4–5,2 mg/dl);
• magnez – od 0,8 do 1,0 mmol/l;
• chlorki – od 98 do 106 mmol/l;
• fosforany – od 0,9 do 1,6 mmol/l (2,8-5,0 mg/dl).

Jak interpretować wyniki oznaczenia elektrolitów?

Otrzymane wynik badania elektrolitów porównuje się z normami stężenia poszczególnych jonów we krwi. Dodatkowo pod uwagę bierze się ich wzajemne zależności, co ma znaczenie w diagnostyce lub ustaleniu dalszego postępowania¹. Ogólnie można przyjąć, że:

• jeżeli wyniki badania elektrolitów mieszczą się w granicach podanego zakresu, uważa się je za prawidłowe;
• jeżeli wyniki jonogramu są wyższe lub niższe od wartości w podanym zakresie, uważa się je za nieprawidłowe. Mogą wskazywać na obecność problemu zdrowotnego, dlatego pacjent powinien zasięgnąć porady lekarskiej.

Problematyczny może być zarówno za niski, jak i zbyt wysoki poziom danego jonu w organizmie. Odchylenia od normy mogą oznaczać utratę lub nadmiar dostarczanych elektrolitów. Przykładowo niski poziom sodu może być skutkiem wymiotów, biegunki lub nadmiernego pocenia się, np. przy bardzo dużym wysiłku fizycznym. Z kolei stosowanie leków moczopędnych może prowadzić do nadmiernej utraty elektrolitów, np. potasu i obniżenia ich stężenia^1,2. Dlatego szczegółowa interpretacja wyników jonogramu powinna zostać przeprowadzona przez lekarza.

Kiedy zaleca się wykonanie badania stężenia elektrolitów?

Warto wykonać jonogram w sytuacji, gdy istnieje podejrzenie nieprawidłowego stężenia elektrolitów i poszczególnych jonów z uwagi na problemy z funkcjonowaniem narządów i układów. Główne wskazania do badań obejmują doświadczanie takich objawów, jak np.:^1,2

• złe samopoczucie;
• nadmierne osłabienie i senność lub pobudzenie;
• problemy ze snem;
• niestabilne ciśnienie tętnicze;
• zaburzenia rytmu pracy serca (np. szybkie tętno w spoczynku);
• obrzęki kończyn dolnych
• bóle lub skurcze mięśni;
• bóle głowy;
• zaburzenia czucia (parestezje) – pieczenie, mrowienie, drętwienie odczuwane w kończynach;
• zawroty głowy i zaburzenia równowagi
• problemy z koncentracją;
• drgawki;
• biegunki i wymioty;
• zaparcie i zatrzymanie moczu
• zaburzenia gospodarki wodnej organizmu;
• podejrzenie nierównowagi hormonalnej lub problemów metabolicznych.

Czasami utrzymanie prawidłowego poziomu elektrolitów w organizmie wymaga wsparcia z zewnątrz. Gdy ich stężenie we krwi jest za niskie lekarz może zalecić przyjmowanie produktu odpowiedniego do potrzeb organizmu. Może to być np. suplement diety dostarczający m.in. sód, potas, chlorek, wapń i magnez, który pomoże wyrównać zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej².

Najczęściej zadawane pytania

1. Jak przygotować się do jonogramu?

Nie jest wymagane szczególne przygotowanie do badania. Jednak najczęściej wykonuje się go wraz z pełną morfologią, dlatego na pobranie krwi najlepiej zgłosić się rano i być na czczo¹.

2. Co może wpływać na nieprawidłowe wyniki badania elektrolitów?

Na poziom elektrolitów w organizmie może wpływać wiele czynników, które niekoniecznie mają związek z poważnym zaburzeniem. Czasami nierównowaga jest spowodowana niewystarczającym nawodnieniem, restrykcyjną dietą, utratą zbyt dużej ilości płynów z powodu wymiotów, biegunki lub nadmiernego pocenia się, lub ma związek z przyjmowanymi lekami, np. przeczyszczającymi².

3. Czy nadmierna podaż elektrolitów może być niebezpieczna?

Tak, trzeba uważać, bo zbyt wysoki poziom potasu, sodu, magnezu i innych elektrolitów jest równie niebezpieczny dla organizmu, jak ich wartość poniżej normy. Przede wszystkim jest zagrożeniem dla osób z chorobami nerek i przyjmujących leki, które wpływają na stężenie jonów. Dlatego po suplementację należy sięgać w uzasadnionych przypadkach, najlepiej po wykonaniu badania jonogramu i konsultacji z lekarzem².